W co inwestować? 7 możliwości dla początkujących i ich porównanie
Masz już oszczędności i zastanawiasz się, co z nimi zrobić? Możesz trzymać pieniądze na koncie, kupić obligacje skarbowe, inwestować w akcje, wybrać fundusze ETF albo rozważyć nieruchomości. Każda z tych możliwości działa jednak inaczej i wiąże się z innym ryzykiem.
Nie istnieje jedna inwestycja, która będzie dobra dla każdego. To, co sprawdzi się u osoby inwestującej swój kapitał przez 20 lat, niekoniecznie będzie odpowiednie dla kogoś, kto chce wykorzystać swoje pieniądze za dwa lata.
Dlatego zamiast zaczynać od pytania „co teraz najbardziej się opłaca?”, warto najpierw porównać dostępne możliwości i zidentyfikować instrument inwestycyjny, który spełnia nasze potrzeby.
W tym artykule poznasz 7 sposobów lokowania pieniędzy, ich najważniejsze zalety i ograniczenia oraz sytuacje, w których warto rozważyć każdy z nich.
1. Zanim wybierzesz inwestycję, określ swój cel
Zanim przejdziemy do konkretnych możliwości, odpowiedz sobie na trzy pytania:
- Kiedy potrzebujesz pieniędzy? Za rok, za pięć lat czy dopiero na emeryturze?
- Jaką stratę jesteś w stanie zaakceptować? Czy przejściowy spadek wartości o 10% będzie dla Ciebie do przyjęcia czy nie?
- Ile czasu chcesz poświęcać na zarządzanie pieniędzmi? Wolisz proste rozwiązania czy żmudną analizę spółek i rynków?
Te odpowiedzi mają znaczenie. Jeżeli odkładasz na wkład własny do mieszkania, możesz potrzebować przede wszystkim stabilności i dostępu do pieniędzy. Jeśli budujesz majątek na kilkanaście lub kilkadziesiąt lat, możesz rozważyć także inwestycje, których wartość mocno się waha w czasie.
Pamiętaj również o poduszce finansowej. Pieniądze potrzebne na bieżące wydatki i nieprzewidziane sytuacje nie powinny zależeć od tego, czy giełda akurat rośnie lub zalicza cykliczny trend spadkowy.
Jeżeli chcesz uporządkować podstawy, przeczytaj także nasz pierwszy artykuł „Inwestowanie od podstaw – o co w tym chodzi?”.
2. Konto oszczędnościowe i lokata bankowa
Konto oszczędnościowe lub lokata to często najprostszy punkt wyjścia dla osoby, która dopiero zaczyna zarządzać swoimi pieniędzmi.
Na koncie oszczędnościowym zwykle możesz stosunkowo łatwo wypłacić środki. Lokata natomiast wiąże pieniądze na określony czas, a wcześniejsze zerwanie może oznaczać utratę części lub całości odsetek.
Jakie są zalety?
- Proste zasady działania
- Niewielkie wahania salda wynikające z samego oprocentowania
- Łatwiejsze planowanie krótkoterminowych wydatków
- Ochrona kwalifikujących się depozytów przez system gwarantowania depozytów BFG, w granicach określonych przepisami
O czym trzeba pamiętać?
Oprocentowanie może się zmieniać, a promocje bankowe często obowiązują tylko przez określony czas lub do ustalonej kwoty. Odsetki podlegają co do zasady 19-procentowemu podatkowi od dochodów kapitałowych.
Ważna jest również inflacja. Jeżeli pieniądze przynoszą 3% odsetek w skali roku, a ceny rosną w tym samym czasie o 4%, ich siła nabywcza może się zmniejszyć.
Przykład: ile zostanie z odsetek?
Załóżmy, że wpłacasz 10 000 zł na lokatę oprocentowaną na 4% w skali roku. Przy stałym oprocentowaniu przez cały rok otrzymasz 400 zł odsetek brutto. Po potrąceniu 19% podatku zostanie 324 zł.
Obliczenie:
- Kapitał: 10 000 zł
- Odsetki brutto: 10 000 zł × 4% = 400 zł
- Podatek: 400 zł × 19% = 76 zł
- Odsetki netto: 400 zł − 76 zł = 324 zł
Po roku będziesz mieć 10 324 zł. Nie oznacza to jednak automatycznie, że będziesz mógł kupić za tę kwotę więcej niż dzisiaj. Trzeba uwzględnić zjawisko inflacji czyli wzrostu cen towarów i usług.
Konto oszczędnościowe i lokata mogą być przydatne do przechowywania poduszki finansowej oraz pieniędzy potrzebnych w niedalekiej przyszłości. Nie należy jednak mylić stabilności nominalnej kwoty z gwarancją utrzymania jej siły nabywczej.
3. Obligacje skarbowe
Obligacja to papier wartościowy, który potwierdza, że pożyczasz pieniądze emitentowi. W przypadku obligacji skarbowych emitentem jest Skarb Państwa.
Kupując detaliczne obligacje skarbowe, pożyczasz pieniądze państwu na warunkach opisanych w danej emisji. W zamian otrzymujesz odsetki lub inny sposób wynagrodzenia określony w warunkach obligacji.
Poszczególne rodzaje obligacji mogą różnić się okresem oszczędzania, sposobem naliczania odsetek i zasadami wcześniejszego zakończenia inwestycji.
Jakie są zalety?
- Zasady naliczania odsetek są określone w warunkach emisji
- Można wybierać spośród różnych terminów oszczędzania
- Niektóre obligacje mają oprocentowanie powiązane z inflacją
- Nie trzeba samodzielnie analizować wyników finansowych spółek
Jakie są ograniczenia?
Obligacje skarbowe nie oznaczają braku ryzyka. Znaczenie mają warunki konkretnej emisji, wiarygodność emitenta, inflacja oraz zasady wcześniejszego wykupu.
W przypadku obligacji o stałym oprocentowaniu wysoka inflacja może ograniczyć realną wartość uzyskanych odsetek. Przy obligacjach o zmiennym oprocentowaniu przyszły wynik również nie jest z góry znany.
Dla osób, które chcą lokować pieniądze na określony czas, preferują bardziej przewidywalne zasady i nie chcą samodzielnie wybierać akcji spółek.
Przed zakupem sprawdź aktualne warunki emisji na oficjalnej stronie Obligacji Skarbowych. Zwróć uwagę na oprocentowanie, okres oszczędzania, kapitalizację odsetek, opłaty za wcześniejszy wykup oraz sposób opodatkowania.
4. Fundusze ETF (Exchange Traded Fund)
ETF to fundusz inwestycyjny, którego jednostki są notowane na giełdzie. Wiele ETF-ów odwzorowuje zachowanie określonego indeksu, na przykład indeksu obejmującego setki spółek.
Zamiast kupować akcje każdej spółki osobno, możesz kupić jednostki jednego funduszu, który zapewnia ekspozycję na wybrany rynek lub grupę aktywów.
Trzeba jednak pamiętać, że nie każdy ETF działa tak samo. Fundusze różnią się między innymi składem portfela, kosztami, metodą odwzorowania indeksu i ryzykiem.
Jakie są zalety?
- Możliwość uzyskania ekspozycji na wiele spółek za pośrednictwem jednego instrumentu
- Wygoda kupowania i sprzedawania jednostek na giełdzie
- Często stosunkowo niskie koszty zarządzania w funduszach indeksowych
- Możliwość budowania zdywersyfikowanego portfela bez samodzielnego wybierania każdej spółki
Jakie są ograniczenia?
ETF nie gwarantuje zysku. Jeśli rynek, który odwzorowuje fundusz, spada, wartość jednostek również może spaść.
Znaczenie mają także opłaty, prowizje maklerskie, spread, podatki i ewentualne ryzyko walutowe. ETF inwestujący w jeden sektor, jeden kraj albo wąską grupę spółek może być znacznie bardziej ryzykowny niż fundusz obejmujący szeroki rynek.
Przykład: dwa różne ETF-y
Wyobraź sobie dwa fundusze. Pierwszy inwestuje w szeroki indeks obejmujący spółki z wielu sektorów. Drugi skupia się wyłącznie na spółkach technologicznych.
Oba są ETF-ami, ale ich ryzyko jest inne. Pierwszy zapewnia szerszą dywersyfikację, natomiast drugi mocniej uzależnia wynik od sytuacji jednego sektora.
ETF-y mogą być warte rozważenia przez osoby, które chcą inwestować długoterminowo i nie planują samodzielnie wybierać pojedynczych spółek. Przed zakupem sprawdź dokument zawierający kluczowe informacje (tzw. KID), skład funduszu, koszty oraz indeks, który fundusz odwzorowuje.
5. Akcje spółek giełdowych
Kupując akcje, stajesz się współwłaścicielem części spółki. Możesz zarabiać na wzroście ceny akcji oraz - jeśli spółka je wypłaca - na dywidendach.
Wynik zależy jednak od sytuacji konkretnej firmy, jej wyników finansowych, wyceny rynkowej i oczekiwań inwestorów.
Jakie są zalety?
- Możliwość uczestniczenia we wzroście wartości przedsiębiorstw
- Szansa na uzyskiwanie dywidend
- Możliwość samodzielnego wybierania spółek i budowania własnej strategii
- Szeroki wybór firm działających w różnych branżach i krajach
Jakie są ograniczenia?
Cena akcji może mocno się wahać. Nawet dobra spółka może być zbyt droga w stosunku do swoich wyników, a przedsiębiorstwo, które dziś dobrze prosperuje, może w przyszłości napotkać poważne problemy.
Jeśli kupisz akcje jednej firmy, Twój wynik będzie mocno zależał od jej sytuacji. W skrajnym przypadku możesz stracić całość zainwestowanych pieniędzy.
Inwestowanie w akcje wymaga też decyzji dotyczących wyboru spółek, ceny zakupu, wielkości pozycji i momentu sprzedaży. Samo obserwowanie wzrostu notowań nie zastępuje analizy.
Dla osób, które akceptują wahania wartości portfela, chcą analizować przedsiębiorstwa i rozumieją, że wysoka potencjalna stopa zwrotu nie jest gwarantowana.
Jeśli dopiero zaczynasz, warto najpierw poznać podstawy analizy spółek i dywersyfikacji, zamiast lokować większość kapitału w jednej firmie.
6. Złoto
Złoto jest aktywem, które od dawna pełni funkcję przechowywania wartości i jest wykorzystywane do dywersyfikacji portfeli. Można uzyskać na nie ekspozycję na różne sposoby, między innymi przez zakup fizycznego kruszcu lub określonych instrumentów finansowych.
Jakie są zalety?
- Może uzupełniać portfel złożony z innych aktywów
- Jest rozpoznawalnym aktywem na rynkach międzynarodowych
- Nie jest bezpośrednio zależne od wyników jednej spółki
- Może zachowywać się inaczej niż akcje lub obligacje w niektórych okresach rynkowych
Jakie są ograniczenia?
Złoto nie wypłaca odsetek ani dywidend. Zysk zależy przede wszystkim od zmiany jego ceny, a ta może zarówno rosnąć, jak i spadać.
Przy zakupie fizycznego złota trzeba uwzględnić różnicę między ceną zakupu i sprzedaży, koszty przechowywania oraz bezpieczeństwo. W przypadku instrumentów finansowych dochodzą ich własne opłaty i ryzyka.
Na cenę złota wpływają między innymi kurs dolara, realne stopy procentowe, popyt inwestycyjny i sytuacja gospodarcza.
To zależy od roli, jaką ma pełnić w portfelu. Dla jednego inwestora może być uzupełnieniem akcji i obligacji, dla innego nie będzie potrzebne. Nie należy zakładać, że złoto zawsze rośnie podczas kryzysów ani że zawsze chroni przed inflacją w krótkim okresie.
7. Nieruchomości na wynajem
Nieruchomość może przynosić dochód z wynajmu, a jej właściciel może również liczyć na wzrost wartości w długim terminie. Nie oznacza to jednak, że każda nieruchomość jest dobrą inwestycją.
Wynik zależy od ceny zakupu, kosztów finansowania, remontów, podatków, opłat, pustostanów i rzeczywistego czynszu, jaki można uzyskać.
Jakie są zalety?
- Możliwość uzyskiwania przychodów z wynajmu
- Fizyczny składnik majątku
- Możliwość zwiększania wartości nieruchomości przez remont lub zmianę sposobu wykorzystania
- Potencjalne korzyści z długoterminowego wzrostu wartości
Jakie są ograniczenia?
Nieruchomość wymaga znacznego kapitału lub finansowania kredytem. Nie można jej sprzedać tak szybko i łatwo jak notowanych na giełdzie akcji.
Właściciel musi liczyć się z remontami, okresami bez najemcy, problemami z płatnościami, kosztami administracyjnymi i zmianami lokalnego rynku. Jeśli kupuje nieruchomość na kredyt, dochodzi ryzyko związane z kosztami finansowania.
Przykład: policz rentowność, a nie tylko czynsz
Załóżmy, że kupujesz mieszkanie za 400 000 zł i wynajmujesz je za 2 500 zł miesięcznie.
Roczny przychód z czynszu:
2 500 zł × 12 miesięcy = 30 000 zł.
Prosta rentowność brutto:
30 000 zł ÷ 400 000 zł × 100% = 7,5%.
To jednak wynik przed uwzględnieniem kosztów. Jeżeli w ciągu roku poniesiesz 6 000 zł kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania i najmem, dochód przed podatkiem wyniesie 24 000 zł, a relacja tej kwoty do ceny zakupu — 6%.
To nadal uproszczony przykład. W rzeczywistej kalkulacji trzeba uwzględnić także koszty zakupu, remont, okresy pustostanów, podatki, ubezpieczenie i ewentualne odsetki od kredytu. Przy finansowaniu kredytem trzeba również oddzielić przepływy pieniężne od rentowności samego aktywa.
Nieruchomości mogą być interesujące dla osób dysponujących odpowiednim kapitałem, które są gotowe analizować lokalny rynek i zarządzać najmem. Nie są jednak inwestycją całkowicie pasywną.
8. Fundusze inwestycyjne
Fundusz inwestycyjny gromadzi środki wielu inwestorów i lokuje je zgodnie z określoną strategią. Może inwestować na przykład w akcje, obligacje albo różne klasy aktywów.
Kupując jednostki funduszu, nie wybierasz samodzielnie każdego składnika portfela. Robi to fundusz zgodnie z przyjętymi zasadami.
Jakie są zalety?
- Nie trzeba samodzielnie kupować poszczególnych papierów wartościowych
- Można wybierać spośród strategii o różnym poziomie ryzyka
- Fundusz może zapewniać dywersyfikację
- To rozwiązanie dla osób, które wolą powierzyć zarządzanie profesjonalnemu podmiotowi
Jakie są ograniczenia?
Fundusze różnią się kosztami, sposobem zarządzania i ryzykiem. Opłaty mogą znacząco wpływać na wynik w długim terminie. Nie każdy fundusz osiąga wyniki lepsze niż jego punkt odniesienia, a historyczne rezultaty nie gwarantują przyszłych zysków.
Przed zakupem warto sprawdzić dokument zawierający kluczowe informacje, strategię funduszu, poziom ryzyka, koszty i zasady umarzania jednostek. Pomocne materiały edukacyjne publikuje Komisja Nadzoru Finansowego.
Warto też rozróżniać tradycyjne fundusze inwestycyjne od ETF-ów. ETF jest funduszem, ale jego jednostki są notowane na giełdzie, a wiele ETF-ów odwzorowuje indeks. Nie każdy fundusz inwestycyjny jest ETF-em.
9. Jak porównać te możliwości?
Każdy z opisanych sposobów lokowania pieniędzy ma inne zastosowanie. Poniższa tabela jest punktem wyjścia do porównania, a nie rankingiem od najlepszej do najgorszej inwestycji.
| Możliwość | Główne źródło potencjalnego wyniku | Najważniejsze ryzyko lub ograniczenie | Zaangażowanie |
|---|---|---|---|
| Konto oszczędnościowe lub lokata | Odsetki | Inflacja, zmienne oprocentowanie, warunki oferty | Niskie |
| Obligacje skarbowe | Odsetki zgodnie z warunkami emisji | Inflacja, warunki wcześniejszego wykupu | Niskie |
| ETF | Zmiana wartości aktywów, czasem dochody z nich | Spadki rynku, koszty, koncentracja, waluty | Niskie lub umiarkowane |
| Akcje | Wzrost ceny i ewentualne dywidendy | Ryzyko spółki i rynku, duże wahania | Umiarkowane lub wysokie |
| Złoto | Zmiana ceny kruszcu | Wahania cen, brak odsetek i dywidend | Niskie lub umiarkowane |
| Nieruchomości na wynajem | Dochód z najmu i ewentualny wzrost wartości | Koszty, pustostany, niska płynność, kredyt | Umiarkowane lub wysokie |
| Fundusze inwestycyjne | Wynik aktywów w portfelu funduszu | Ryzyko strategii, opłaty, spadki rynku | Zwykle niskie lub umiarkowane |
Nie da się uczciwie przypisać każdej z tych możliwości jednej, uniwersalnej stopy zwrotu. Wynik zależy od ceny zakupu, okresu inwestycji, kosztów, podatków i warunków rynkowych.
Warto również pamiętać, że część tych rozwiązań może się nakładać. Fundusz ETF może na przykład inwestować w akcje, a fundusz inwestycyjny może lokować pieniądze w obligacje.
10. Jak dobrać inwestycję do swojego celu?
Zamiast szukać jednej najlepszej inwestycji, dopasuj rozwiązanie do sytuacji.
Jeżeli potrzebujesz pieniędzy za kilka miesięcy lub rok
Zwykle najważniejsze są dostępność środków i ograniczenie ryzyka dużej straty. Konto oszczędnościowe lub odpowiednio dobrana lokata mogą być bardziej praktyczne niż akcje.
Jeżeli planujesz wykorzystać pieniądze za kilka lat
Możesz rozważyć różne rodzaje obligacji skarbowych, uwzględniając termin, warunki wykupu i inflację. Im mniej elastyczny termin wydatku, tym większe znaczenie ma ograniczenie ryzyka.
Jeżeli budujesz majątek przez 10–20 lat lub dłużej
Możesz rozważyć zdywersyfikowany portfel obejmujący między innymi ETF-y lub inne instrumenty udziałowe. Długi horyzont nie eliminuje ryzyka, ale daje więcej czasu na realizację długoterminowej strategii.
Jeżeli chcesz samodzielnie analizować przedsiębiorstwa
Możesz zainteresować się akcjami. Wymaga to jednak wiedzy, czasu i gotowości do zaakceptowania błędnych decyzji.
Jeżeli rozważasz zakup mieszkania na wynajem
Policz wszystkie koszty i realny dochód. Nie podejmuj decyzji wyłącznie na podstawie ceny nieruchomości i miesięcznego czynszu.
To przykłady, a nie indywidualne rekomendacje. Ostateczny wybór powinien zależeć od Twojej sytuacji finansowej, celu i akceptowanego poziomu ryzyka.
11. Czy trzeba wybierać tylko jedną inwestycję?
Nie. Możesz łączyć różne aktywa w jednym portfelu. Takie podejście nazywamy dywersyfikacją.
Przykładowo część pieniędzy może pozostawać w łatwo dostępnej rezerwie, część może być ulokowana w obligacjach, a część w funduszach ETF. Inny inwestor może potrzebować zupełnie innej struktury.
Najważniejsze, aby poszczególne elementy pełniły określoną funkcję, a ich łączny poziom ryzyka odpowiadał Twojej sytuacji.
Sama liczba inwestycji nie wystarczy. Kupno pięciu ETF-ów, które posiadają niemal te same spółki, nie musi oznaczać dobrej dywersyfikacji. Podobnie posiadanie kilku nieruchomości w jednej miejscowości nie chroni przed problemami lokalnego rynku.
Dobrze zbudowany portfel powinien wynikać z planu, a nie z przypadkowego zbioru produktów finansowych.
12. Na co uważać, wybierając inwestycję?
Przed podjęciem decyzji sprawdź kilka rzeczy:
- Ryzyko. Czy rozumiesz, w jakich okolicznościach możesz stracić pieniądze?
- Koszty. Jakie prowizje, opłaty i inne wydatki obniżą wynik?
- Płynność. Jak szybko możesz zamienić inwestycję na gotówkę?
- Podatki. Jak rozliczane są odsetki, dywidendy lub zyski ze sprzedaży?
- Wiarygodność oferty. Czy rozumiesz produkt i sprawdziłeś, kto go oferuje?
- Obietnice zysku. Czy ktoś obiecuje wysoką stopę zwrotu bez ryzyka?
Nie traktuj wysokiego oprocentowania ani imponujących wyników z przeszłości jako gwarancji przyszłego zysku. Jeżeli nie potrafisz wyjaśnić, skąd ma pochodzić zarobek i jakie ryzyko ponosisz, nie inwestuj tylko dlatego, że oferta wygląda atrakcyjnie.
W przypadku produktów finansowych warto korzystać z materiałów edukacyjnych i ostrzeżeń publikowanych przez KNF – Inwestuj świadomie.
13. Jak zacząć? Prosty plan działania
Nie musisz poznawać wszystkich instrumentów finansowych jednocześnie. Na początek wystarczy uporządkowany plan.
- Określ cel. Zdecyduj, na co odkładasz i kiedy pieniądze będą potrzebne.
- Zabezpiecz bieżące finanse. Zadbaj o rezerwę na nieprzewidziane wydatki i oceń, czy masz kosztowne zobowiązania.
- Ustal kwotę. Określ, ile możesz zainwestować bez narażania codziennego budżetu.
- Porównaj możliwości. Sprawdź ryzyko, koszty, płynność i zasady działania wybranych instrumentów.
- Wybierz strategię. Zdecyduj, czy chcesz inwestować samodzielnie, czy wolisz rozwiązania wymagające mniej zaangażowania.
- Zacznij od zrozumiałego rozwiązania. Nie kupuj produktu tylko dlatego, że jest popularny lub poleca go ktoś w internecie.
- Kontroluj wynik. Oceniaj nie tylko zmianę wartości inwestycji, ale również koszty, podatki, inflację i poziom ryzyka.
Podsumowanie
W co inwestować? W pierwszej kolejności w to, co rozumiesz i co odpowiada Twojemu celowi, horyzontowi czasowemu oraz możliwościom finansowym.
Konto oszczędnościowe może służyć do przechowywania rezerwy. Obligacje skarbowe mogą być przydatne przy planowaniu oszczędzania na określony czas. ETF-y pozwalają uzyskać ekspozycję na rynki, akcje dają możliwość inwestowania w konkretne przedsiębiorstwa, złoto może uzupełniać portfel, a nieruchomości mogą przynosić dochód z najmu. Fundusze inwestycyjne oferują natomiast różne strategie zarządzania powierzonym kapitałem.
Każda z tych możliwości ma swoje zalety, ograniczenia i ryzyka. Nie ma jednego rozwiązania odpowiedniego dla wszystkich.
Zanim zainwestujesz, policz koszty, sprawdź zasady i zastanów się, co zrobisz, jeśli wynik będzie gorszy od oczekiwanego.
Treść artykułu ma charakter edukacyjny i informacyjny. Nie stanowi indywidualnej porady inwestycyjnej, finansowej ani podatkowej. Inwestowanie wiąże się z ryzykiem utraty części lub całości zainwestowanego kapitału.
